دانشگاه جامع امام حسین (ع) آینده پژوهی انقلاب اسلامی 2717-3674 6 3 2025 09 23 Futures-Oriented Analysis of Economic and Financial Risks Facing Iranian Knowledge-Based Firms: A Framework for Scenario Development and Insurance Policy Design تحلیل آینده‌محور ریسک‌های اقتصادی و مالی شرکت‌های دانش‌بنیان ایران: چارچوبی برای سناریونویسی و سیاست‌گذاری بیمه‌ای 207 240 210249 FA فاطمه تیمورا دکتری اقتصاد بین الملل، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0002-8963-9630 مهدیه اکبری روشن دکتری اقتصاد مالی و پولی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0004-8486-7900 محمد دیبایی کارشناسی ارشد مدیریت اجرایی، دانشکده مدیریت، دانشگاه پیام نور، گرمسار، ایران. Journal Article 2025 05 19 This study aims to conduct a forward-looking analysis of the major economic and financial risks facing Iranian knowledge-based companies and to design adaptive insurance and policy responses aligned with possible future scenarios. The research is exploratory–analytical in nature and employs a combination of three structured foresight tools: STEEP environmental analysis, structural analysis of variables using MicMac, and strategic scenario planning. Initially, 50 key variables across economic, institutional, financial, technological, and social domains were identified, from which 20 critical variables were selected for structural analysis.The results revealed that three driving forces—the effectiveness of innovation policymaking institutions, the flexibility of government financial support policies, and the quality of regulatory frameworks—play the most influential roles in shaping the future of the knowledge-based ecosystem. Based on these drivers, four strategic scenarios were developed: Leading Coalition, Fragmented Dynamism, Failed Effort, and Systemic Collapse, each with distinct implications for resilience, investment attraction, and the failure rate of innovation projects.Subsequently, a policy package is proposed including: project failure insurance, a multi-criteria allocation algorithm for financial support, performance-based R&D tax incentives, a unified digital portal for support services, and robust evaluation mechanisms for policy effectiveness. These measures aim to transform Iran’s vulnerable innovation ecosystem into a dynamic, resilient, and future-oriented system capable of withstanding uncertainty and sustaining technological progress. هدف پژوهش حاضر، تحلیل آینده‌محور ریسک‌های کلان اقتصادی و مالی شرکت‌های دانش‌بنیان ایران و طراحی سناریوها و سیاست‌های بیمه‌ای سازگار با وضعیت‌های مختلف آینده است. این پژوهش از نوع اکتشافی–تحلیلی است و از تلفیق سه ابزار اصلی تحلیل محیط کلان (STEEP)، تحلیل ساختاری متغیرها (MicMac) و سناریونویسی راهبردی بهره می‌برد. ابتدا ۵۰ متغیر کلیدی از حوزه‌های اقتصادی، نهادی، بیمه‌ای، فناورانه و اجتماعی شناسایی و سپس ۲۰ متغیر تأثیرگذار برای تحلیل ساختاری انتخاب شد.نتایج نشان داد سه پیشران اصلی شامل «کارآمدی نهاد سیاست‌گذار نوآوری»، «انعطاف‌پذیری سیاست‌های حمایتی مالی دولت» و «کیفیت تنظیم مقررات حمایتی» بیشترین نقش را در تعیین مسیرهای آینده اکوسیستم دانش‌بنیان ایفا می‌کنند. بر پایه این پیشران‌ها، چهار سناریوی راهبردی شامل «ائتلاف پیشرو»، «پویایی مقطعی»، «تلاش ناکام» و «سقوط نظام‌مند» ترسیم شد که هر یک پیامدهای متفاوتی برای تاب‌آوری، جذب سرمایه و نرخ شکست پروژه‌های فناورانه به همراه دارند. در ادامه، بسته‌ای سیاستی شامل طراحی بیمه شکست پروژه، الگوریتم تخصیص منابع مالی بر مبنای شاخص‌های نوآوری، مشوق‌های مالیاتی عملکردمحور، ایجاد پورتال یکپارچه حمایت‌های دانش‌بنیان، و سازوکارهای پایش و ارزیابی اثربخشی سیاست‌ها پیشنهاد شده است. این اقدامات می‌توانند زمینه‌ساز عبور از اکوسیستم شکننده فعلی به سوی یک نظام نوآور، پیش‌بینی‌پذیر و مقاوم در برابر عدم قطعیت‌های آتی باشند. https://fsir.ihu.ac.ir/article_210249_db09443732b52f7d167dea87a760fb3d.pdf