آینده پژوهی انقلاب اسلامی

آینده پژوهی انقلاب اسلامی

شناسایی و تحلیل پیشران‌های تأثیرگذار بر آینده هویت دینی در جامعه ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری آینده پژوهی ،دانشکده علوم انسانی،دانشگاه شاهد، تهران،ایران
2 استادیار گروه آینده پژوهی دانشگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیا (ص) ،تهران، ایران
چکیده
مسئله هویت جامعه ایرانی در طول تاریخ فراز و نشیب‌های زیادی پشت سرگذاشته است. در میان عناصر مختلف هویتی، دین مهم‌ترین عنصر هویت‌بخش و عامل انسجام و وحدت‌آفرین در جامعه ایرانی بوده است. از حدود دو قرن پیش تاکنون رویارویی با دگر هویتی مدرنیته غربی، هویت دینی را به یک موضوع چالش‌برانگیز تبدیل کرده و تغییرات سریع فرهنگی و اجتماعی جهان معاصر، پرسش از آینده هویت دینی را بیش‌ازپیش مطرح نموده است. سؤال اصلی این پژوهش آن است که سناریوهای آینده هویت دینی جامعه‌ایران چیست؟ رویکرد پژوهش از نوع اکتشافی با بهره‌گیری از ابزار سناریونویسی بر اساس مدل پیترشوارتز است؛ که پس از شناسایی پیشران‌ها بر اساس نظرات خبرگانی به تعداد 5 نفر به تحلیل و بررسی وضعیت هریک از آن‌ها پرداخته‌شده و سپس سناریوهای آینده هویت دینی ترسیم‌شده است. ابزار تحلیل داده‌ها بهره‌گیری از نرم‌افزار میک مک است. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که چهار پیشران جهانی‌شدن، رسانه‌های ارتباطی نوین، حاکمیت و مسائل کلان اقتصادی پیشران‌های کلیدی تاثیرگذار بر آینده هویت دینی در ایران به شمار می‌روند و از بر همکنش عدم قطعیت‌های حاصل شده نیز می‌توان چهار سناریو برای آینده هویت دینی در جامعه ایرانی ترسیم کرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Identification and analysis of drivers influencing the future of religious identity in Iranian society

نویسندگان English

mahdi delband 1
Ayub Nikunhad 2
1 PhD student in Futures Studies, Faculty of Humanities, Shahed University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Future Studies Department, Khatam al-Anbia Air Defense University, Tehran, Iran
چکیده English

The identity issue of Iranian society has gone through many ups and downs throughout history. Among the different elements of identity, religion has been the most important identity-giving element and factor of cohesion and unity in Iranian society. Since about two centuries ago, the confrontation with the different identity of Western modernity has turned religious identity into a challenging issue, and the rapid cultural and social changes of the contemporary world have raised the question of the future of religious identity more and more.The main question of this research is what are the future scenarios of the religious identity of the Iranian society? The research approach is exploratory using the scenario writing tool based on the Petershwartz model; After identifying the drivers based on the opinions of 5 experts, the situation of each of them was analyzed and then the future scenarios of religious identity were drawn. The tool of data analysis is the use of MikMak software.The findings of the research show that the four drivers of globalization, new communication media, governance and macroeconomic issues are the key drivers influencing the future of religious identity in Iran, and from the interaction of the resulting uncertainties It is also possible to draw four scenarios for the future of religious identity in Iranian society.

کلیدواژه‌ها English

Futurism
religious identity
governance
Westernism
globalization
اسلامی ندوشن(1376)، محمدعلی. ایران و تنهایی‌اش. تهران: شرکت سهامی انتشار
اکبری، محمدعلی(1384). «تبارشناسی هویت جدید ایرانی در عصر پهلوی اول». تهران: علمی و فرهنگی
ام. رینگر، مونیکا(1381). آموزش، دین و گفتمان اصلاح فرهنگی در دوران قاجار. ترجمه مهدی حقیقت‌خواه چاپ اول، تهران: ققنوس
آزاد ارمکی، تقی(1386)، خانواده و هویت ایرانی، همایش نهادهای اجتماعی و همبستگی ملی
آصف، محمدحسن(1384)، مبانی ایدئولوژیک حکومت در دوران پهلوی. چاپ اول، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی
آلبرو، مارتین(1380)، عصر جهانی: جامعه‌شناسی پدیده جهانی‌شدن، تهران، آزاداندیشان
تاجیک، محمدرضا(1385). «نظریه گفتمان و مطالعات اسلامی». مجله علوم سیاسی، شماره 35، پاییز، صص 276 و 277.
تاجیک، محمدرضا(1384). روایت غیرت و هویت در میان ایرانیان. تهران: فرهنگ گفتمان.
جنکینز، ریچارد(1381). هویت اجتماعی. ترجمه تورج یاراحمدی، تهران: نشر شیرازه.
جهانی‌سازی؛ مولد و مبدأ تروریسم، گفت‌وگو با ژان بودریار / بهرام خوش‌خو جام‌جم، 28/6/81
حاجیانی، ابراهیم(1388). جامعه‌شناسی هویت ایرانی. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام
کاستلز، مانوئل (1380) ظهور جامعه شبکه‌ای، ترجمه علیقیان و خاکباز، تهران: طرح نو.
کاستلز، مانوئل(1380). عصر اطلاعات: قدرت هویت. ترجمه حسن چاووشیان، تهران: طرح نو،
مارش و استوکر(1378). روش و نظریه در علوم سیاسی. ترجمه امیرمحمد حاجی یوسفی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی
منصورنژاد، محمد(1385). دین و هویت. تهران: مؤسسه مطالعات ملی
هراتی، محمدجواد(1392). توسعه‌گرایی و هویت فرهنگی در ایران معاصر. قم: دفتر نشر معارف،
Cornish, E. (2003). The wild cards in our future. Futurist, 37(4), 18-22
Enayatullah, Soheil (2009). Question of the future: futures studies as knowledge and tools of organizational and social change. Translated by Massoud Manzavi, Tehran, Center for Defense Science and Technology.
Furrow, J.L. King, P.E. & White, K. (2004) "Religion and Positive Youth Development: Identity, Meaning, and Prosocial Concerns". Applied Developmental Science, No. 8, P 17–26.
Schwartz, Peter (2009). The Art of Foresight (Planning for the Future in a World of Uncertainty) Translated by Aziz Alizadeh, Tehran, Defense Science and Technology Research Center.
دوره 6، شماره 1
فصلنامه بهار
بهار 1404
صفحه 103-127

  • تاریخ دریافت 25 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 01 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 26 بهمن 1403
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1404