اسلام و آینده پژوهی: مروری نظام مند بر مقالات فارسی آینده پژوهی اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری آینده پژوهی، دانشگاه امام صادق علیه السلام(ع)، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه آینده پژوهی، دانشگاه امام صادق علیه السلام(ع)، تهران، ایران.

چکیده

آینده‌پژوهی یکی از ابزارهای راهبردی در تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری است که در پیش‌بینی و هدایت تحولات آتی نقشی کلیدی ایفا می‌کند. بااین‌حال، شکل‌گیری مبانی نظری این حوزه عمدتاً در بستر علوم اجتماعی غربی و با رویکردی سکولار صورت‌گرفته است. در این میان، جوامع اسلامی نیازمند توسعه رویکردی بومی، مبتنی بر جهان‌بینی توحیدی و ارزش‌های اسلامی‌اند. ازاین‌رو، آینده‌پژوهی اسلامی به‌عنوان چشم‌اندازی نوین و ضروری در حال شکل‌گیری است. پژوهش حاضر باهدف مرور نظام‌مند مقالات فارسی منتشرشده در حوزه آینده‌پژوهی اسلامی و با بهره‌گیری از چارچوب PRISMA انجام شده است. داده‌های مورد بررسی شامل ۱۲۷۳ مقاله از پایگاه‌های نورمگز، علم‌نت، سیویلیکا و گوگل اسکالر در بازه زمانی ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۳ بود که پس از دو مرحله غربالگری، ۹۳ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شد .یافته‌ها نشان می‌دهد که آینده‌پژوهی اسلامی در ایران از سال ۱۳۸۵ آغاز شده و در سال‌های اخیر با روندی رو به رشد همراه بوده است. تمرکز قابل‌توجه مقالات بر مفاهیمی همچون مهدویت، انتظار، عدالت، سنت‌های الهی و تمدن اسلامی است که نشان‌دهنده تأثیر محوری آموزه‌های دینی در جهت‌گیری این حوزه است. درعین‌حال، توجه به مبانی هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و انسان‌شناختی نیز از تلاش محققان برای ایجاد چارچوب نظری متمایز حکایت دارد. بااین‌وجود، بررسی‌ها نشان می‌دهد که ابعاد روش‌شناختی و کاربردی آینده‌پژوهی اسلامی کمتر مورد توجه قرار گرفته و توسعه آن نیازمند طراحی روش‌ها و ابزارهای عملی و بومی است. این پژوهش گامی ابتدایی در جهت تبیین وضعیت موجود آینده‌پژوهی اسلامی و زمینه‌سازی برای ارتقای نظری و عملی آن در پاسخ‌گویی به مسائل جوامع اسلامی به شمار می‌رود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Islam and Futures Studies: A Systematic Review of Persian Literature on Islamic Futures Studies

نویسندگان [English]

  • seyyed mohammad hossein badiei khamse fard 1
  • alireza afzali 2
1 Ph.D. Candidate in Futures Studies, Imam Sadiq University (AS), Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Futures Studies, Imam Sadiq University (AS), Tehran, Iran.
چکیده [English]

Futures studies, a strategic tool for decision-making and policymaking, is crucial for predicting and guiding future developments. However, its theoretical underpinnings have primarily formed within Western social sciences, adopting a secular approach. Islamic societies, conversely, need to develop an indigenous approach, grounded in a monotheistic worldview and Islamic values. Thus, Islamic futures studies is emerging as a novel, essential perspective. This research, employing the PRISMA framework, systematically reviews Persian articles on Islamic futures studies. Data from 1273 articles (2001-2024) from Noormags, Elmnet, Civilica, and Google Scholar were screened in two stages, yielding 93 articles for final analysis. Findings reveal Islamic futures studies in Iran commenced circa 2006, showing recent growth. Articles significantly focus on Mahdism, expectation (Intizār), justice, divine traditions (Sunan Ilāhiyya), and Islamic civilization, indicating religious teachings' pivotal directional influence. Concurrently, attention to ontological, epistemological, and anthropological foundations shows researchers' efforts toward a distinct theoretical framework. Nevertheless, the review indicates that methodological and practical dimensions of Islamic futures studies are underexplored; its advancement requires designing practical, indigenous methods and tools. This research is an initial step in delineating Islamic futures studies' current status, fostering its theoretical and practical enhancement to address Islamic societies' issues

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic Futures Studies
  • Systematic Review
  • Mahdism
  • Civilizational Futures Studies
  • Futures Methodology
آئین، یاسر. (۱۳۹۰). گفت و گو از آینده پژوهی دینی با تأکید بر آموزه مهدویت. پژوهش های مهدوی. شماره ۳. صفحات ۹۲-۱۱۳.
آزادی نژاد، فاطمه و فرمانیان، مهدی. (۱۳۹۹). تقابل تمدنی مهدویت در اندیشۀ مذاهب اسلامی با آینده‌نگری در اندیشۀ مدرن. مطالعات تطبیقی مذاهب اسلامی. شماره ۲۱. صفحات ۶۳-۸۸.
آکوچکیان، احمد و فرجیان شوشتری، مرضیه. (۱۳۹۹). نظام تنزیلی قرآن کریم در فرایند آیندهنگاری راهبردی تحول. فلسفه دین. شماره ۱، دوره هفدهم. صفحات ۴۹-۷۱.
ابروش، رضا؛ منطقی، محسن؛ الویری، محسن و رحمانی، جعفر. (۱۳۹۷). تبیین مبانی هستی‌شناسی ‌‌‌آینده‌پژوهی با رویکرد اسلامی. اسلام و پژوهش‌های مدیریتی. شماره ۱۶. صفحات ۵۵-۷۴.
احمدی آشتیانی، فرهاد و احمدیان، مهدی. (۱۴۰۱). تصویرپردازی از آینده بیداری اسلامی بر اساس ماجرای طالوت (ع) در قرآن. مطالعات بیداری اسلامی. شماره ۲۵. صفحات ۱۰۹-۱۳۲.
احمدی آشتیانی، فرهاد؛ غروی نائینی، نهله و ذوالفقارزاده، محمدمهدی. (۱۳۹۷). جایگاه‌ زمانی نفخ صور در قرآن؛ کاوشی جهت دستیابی به تصویر قرآنی از مقاطع آینده. پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن. شماره ۱۳. صفحات ۷۵-۹۰.
احمدی آشتیانی، فرهاد و آب روشن، ماهد. (۱۴۰۱). سیر تطوّر «حزب الله» در سیاق آیۀ ولایت؛ تصویری از آیندۀ پیش روی انقلاب اسلامی. پژوهش های انقلاب اسلامی. شماره ۴۰. صفحات ۱۶۹-۱۸۸.
احمدیان، مهدی؛ ذوالفقارزاده، محمدمهدی و پورعزت، علی اصغر. (۱۳۹۶). تبیین ماهیت انقلاب اسلامی ایران از منظر سوره مجادله: کاوشی در تقابل دو جریان حزب الله و حزب الشیطان. پژوهش های انقلاب اسلامی. شماره ۲۰. صفحات ۷-۳۱.
اسلاتر، ریچارد، (۱۳۸۵)، دانش‌واژه‌ی آینده‌پژوهی، و کرامت‌زاده، ع.؛ فرزاد، م. و ناظمی، ا. (مترجمان)، تهران: موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
افشار، بهروز؛ یوسفی، محمدعلی و تقی‌زاده، سیده مژگان. (۱۴۰۱). ارتباط سطح کلان آینده‌پژوهی دینی و جامعه مهدوی. پژوهش های مهدوی. شماره ۴۰. صفحات ۷۹-۱۰۹.
افضلی، علیرضا، (1397)، سنت پژوهی پیشرفت: رویکردی نوین به آینده پیشرفت، مجموعه مقالات هفتمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.
افضلی، علیرضا؛ پورعزت، علی اصغر و گودرزی، غلامرضا. (۱۳۹۶). سنت پژوهی؛ رویکردی نوین به آینده پژوهی مهدویت. مشرق موعود. شماره ۴۴. صفحات ۲۵۵-۲۸۴.
افضلی، علیرضا و محمدرضابیکی، رضا. (۱۳۹۹). سنت پژوهی: رویکردی نوین در آینده‌پژوهی (نظام سنت رزق). اندیشه مدیریت راهبردی. شماره ۲۷. صفحات ۱-۴۶.
الویری، محسن. (۱۳۹۲). تاملاتی دینی پیرامون آینده پژوهی. مطالعات آینده پژوهی. شماره ۶، سال دوم. صفحات ۵۱-۷۰.
امین ناجی، محمدهادی؛ دلشاد تهرانی، مصطفی و محتشمی، احمد. (۱۳۹۵). ویژگی‌های حکومت آخر الزمان به عنوان آینده مطلوب بشریت در آینده پژوهی اسلامی با تکیه بر نهج البلاغه. پژوهشهای سیاسی جهان اسلام. شماره ۲۰. صفحات ۱۴۵-۱۶۵.
عنایت‌الله، سهیل، (۱۳۸۸)، تحلیل لایه‌لایه‌ای علت‌ها؛ نظریه و موردکاوی‌های یکپارچه و متحول‌ساز آینده‌پژوهی، و منزوی، مسعود (مترجم)، (جلد اول)، تهران: مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی.
بصیرتی، منیره و کلانتری، عبدالحسین. (۱۳۹۹). چالش های پیش روی تمدن اسلامی با تاکید بر آراء ریچارد اسلاتر. آینده پژوهی مدیریت. شماره ۱۲۳. صفحات ۹۱-۱۰۲.
بهروزی لک، غلام‌رضا و دهکردی، علی جعفر. (۱۳۹۸). «مدل دستگاه فهم و آینده ‌اندیشی تمدن‌ساز مبتنی بر قرآن کریم». مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی. شماره ۳. صفحات ۳۵۳-۳۸۶.
بهروزی لک، غلامرضا. (۱۳۹۲الف). مهدویت پژوهی و آینده پژوهی: تشابهات و تمایزات. مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. شماره ۱، سال هفدهم. صفحات ۱۰۳-۱۳۲.
بهروزی لک، غلامرضا و دهکردی، علی جعفر. (۱۳۹۲ب). نقش ارزش‌های اخلاقی در آینده پژوهی اسلامی. مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. شماره ۲، سال هفدهم. صفحات ۳۲۷-۳۵۲.
بهروزی لک، غلامرضا و مخلص الائمه، فرزاد. (۱۳۹۲ج). نسبت آرمان گرایی و واقع گرایی در آینده پژوهی اسلامی. مطالعات آینده پژوهی. شماره ۷، سال دوم. صفحات ۱۹-۳۸.
بهروزی لک، غلامرضا و میرشاه ولایتی، فرزانه. (۱۳۹۰). آینده جهان اسلام از منظر دو آینده پژوه اسلام: «سردادر» و «المانجرا». مشرق موعود. شماره ۱۹. صفحات ۱۳۱-۱۵۶.
پورعزت، علی اصغر. (۱۳۹۵). زمان در محضر خدا. آینده پژوهی ایران. شماره ۱. صفحات ۳۳-۴۴.
پورعزت، علی اصغر؛ علی پور، میثم و سعدآبادی، علی اصغر. (۱۳۹۳). تصویرپردازی از جامعه عدل آینده در پرتو روایت ثقلین. مشکو‌ة. شماره ۱۲۵. صفحات ۷۵-۸۶.
پورعزت، علی‌اصغر؛ گودرزی، غلامرضا؛ ذوالفقارزاده، محمدمهدی و پارسا، مونا. (۱۳۹۷). اتخاذ رویکرد واقع‌گرایی انتقادی برای تصویرپردازی از آینده، بر اساس مختصات حکومت عدل مهدوی عجّل الله تعالی فرجه الشّریف. انتظار موعود. شماره ۶۲. صفحات ۵-۳۳.
پورنقی، فاطمه سادات و ربانی، علی. (۱۳۹۴). دعای ندبه؛ تصویرگر آینده روشن جهان و نشان دهنده راه وصول به آن. پژوهش های مهدوی. شماره ۱۳. صفحات ۱۱۱-۱۳۲.
پورنقی، فاطمه سادات؛ قاسمی، وحید و ارزانی، حبیب رضا. (۱۳۹۵). دکترین آینده جهان در پرتو دعاهای ندبه، افتتاح و عهد؛ دستاورد تحلی محتوای کیفی. مشرق موعود. شماره ۴۰. صفحات ۱۴۹-۱۷۴.
پیامی، آرش؛ کشاورز ترک، عین الله؛ بزرگمهری، مجید و گلجانی امیرخیز، ایرج. (۱۴۰۱). نگاهی تاریخی به مقوله فهم متون و نقش آن در فهم آینده‌پژوهانه از متون وحیانی. الاهیات قرآنی. شماره ۱۹. صفحات ۷۳-۱۰۰.
توسلی، محمد حسن و اسدی، داود. (۱۳۹۱). آینده پژوهی در اندیشه ی اسلامی. بصیرت و تربیت اسلامی. شماره ۲۳. صفحات ۲۳-۶۶.
جباری، حسینعلی. (۱۳۹۹الف). تحلیل روش دیدبانی در مهدویت پژوهی. مطالعات مهدوی. شماره ۴۷. صفحات ۹۵-۱۰۴.
جباری، حسینعلی. (۱۳۹۹ب). رابطه آینده‌پژوهی و مهدویت‌ پژوهی و کاربست روش پانل در مهدویت. مطالعات مهدوی. شماره ۵۰. صفحات ۸۵-۹۶.
جعفری نژاد، مسعود؛ زارع، غلامحسین و شفیعی، اسماعیل. (۱۳۹۹). نقش سنت‌های الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری. رهیافت انقلاب اسلامی. شماره ۵۱. صفحات ۲۳۷-۲۵۶.
حسین زاده، هدایت. (۱۳۸۹). آینده نگری مثبت در نهج البلاغه. رشد آموزش قرآن و معارف اسلامی. شماره ۷۶. صفحات ۴۶-۴۹.
حسینی مقدم، محمد و صنیع اجلال، مریم. (۱۳۹۱). همگرایی جهان اسلام و آینده تمدن اسلامی. مطالعات سیاسی جهان اسلام. شماره ۳. صفحات ۱-۲۰.
خاکبازان، نوید و رفیعی‌هنر، حمید. (۱۳۹۶). تبیین سازه «حزم» (آینده نگری) بر اساس اندیشه اسلامی. معرفت. شماره ۲۴۱. صفحات ۶۱-۷۴.
خاکبازان، نوید و رفیعی‌هنر، حمید. (۱۳۹۸). روایی و اعتبار مقیاس اولیه حزم (آینده‌نگری)؛ بر اساس منابع اسلامی. روان شناسی و دین. شماره ۴۶. صفحات ۵۱-۶۶.
خانمحمدی، کریم. (۱۳۸۶). آینده ادیان در چشم انداز جهانی. انتظار موعود. شماره ۲۱. صفحات ۵۳-۸۰.
چاووشی، ناصر، (1393)، درنگی درآینده پژوهی اسلامی مؤثر در طراحی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، مجموعه مقالات چهارمین کنفرانس الگوی ایرانی پیشرفت.
چاووشی، ناصر، (1394)، بررسی مقایسه ای آینده پژوهی اسلامی و غربی با کاربرد طراحی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، مجموعه مقالات پنجمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.
دستجانی فراهانی، رضوانه؛ آکوچکیان، احمد و اشرفی، عباس. (۱۴۰۰). کارکرد قصص قرآنی در تحلیل آینده‌نگاری راهبردی (نمونۀ موردی داستان بنی‌اسرائیل). پژوهشنامه معارف قرآنی. شماره ۴۵. صفحات ۳۳-۶۴.
رجبی، هادی. (۱۳۹۹). بازشناسی مفهوم «امت اسلامی» در گفتمان انقلاب اسلامی و راهبردهای تحقق آن. پژوهشهای سیاسی جهان اسلام. شماره ۳۷. صفحات ۱۰۵-۱۲۲.
رکوعی، ایمان. (۱۳۹۵). ارزیابی مقدماتی مفروضات آینده‌پژوهی از نگاه دین اسلام (با تاکید بر قرآن و نهج‌البلاغه). آینده پژوهی ایران. شماره ۱. صفحات ۴۵-۶۳.
ریزانه، جلال، (1399)، بررسی ابعاد روش تصویرپردازی در آینده‌پژوهی اسلامی و آینده پژوهی مدرن، مجموعه مقالات هفتمین کنفرانس بین المللی پژوهش های مدیریت و علوم انسانی در ایران.
ریزانه، جلال. (۱۴۰۱). بررسی ابعاد آینده‌پژوهی اسلامی در فرهنگ انتظار، از منظر آیت‌الله صافی گلپایگانی. انتظار موعود. شماره ۷۸. صفحات ۴۱-۶۰.
زارع ساری، علیرضا و وقوفی، امید. (۱۳۹۹). آینده اندیشی از منظر امام خمینی (ره). آینده پژوهی انقلاب اسلامی. شماره ۳. صفحات ۸۷-۱۱۰.
شکربیگی، نرگس و شکربیگی، رضوان. (۱۴۰۲). عوامل مؤثر بر تقویت آینده‌نگری و هویت دینی با تأکید بر قرآن و حدیث. قرآن و علوم اجتماعی. شماره ۹. صفحات ۵۸-۹۳.
صمدی، قنبر علی. (۱۳۹۰). چشم انداز آینده از دیددگاه اسلام و نظریه پایان تاریخ. کوثر معارف. شماره ۱۸. صفحات ۹۱-۱۳۲.
عالی نژاد، عبدالصمد. (۱۳۹۷). الگویی از اسلامی‌سازی علوم، دیدگاه‌شناسی قرآن کریم در دانش آینده‌پژوهی. تحقیقات کاربردی علوم انسانی اسلامی. شماره ۷. صفحات ۱۲۹-۱۵۷.
عبداللهی‌پور، مهدی و جعفری مرندی، زینب. (۱۴۰۲). تحلیل آینده‌پژوهانه از سرنوشت رژیم صهیونیستی اسرائیل بر پایه آموزه‌های قرآن کریم و عهدین. پژوهش های مهدوی. شماره ۴۴. صفحات ۵۳-۷۹.
عرب‌بافرانی، محمدرضا و عیوضی، محمدرحیم. (۱۳۹۶). درآمدی بر آینده‌پژوهی در نظام مدیریت اسلامی از طریق مطالعه روش‌شناسی آینده‌پژوهی و اجتهاد در فقه امامیه. مدیریت اسلامی. شماره ۱۰۰. صفحات ۸۵-۱۱۳.
عظیمی، سیدعلی اکبر. (۱۳۸۸). بازنگری دستگاه نظری آینده پژوهی در جهان بینی اسلامی. انتظار موعود. شماره ۲۹. صفحات ۸۳-۱۱۰.
عظیمی، سیدعلی اکبر و بهروزی لک، غلام‌رضا، (سال؟)، نگاهی به تحول جنبه‌های هستی شناختی آینده ذیل آموزه‌های اسلام، مجموعه مقالات نخستین کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی - جلد ۲.
علی اکبری، راضیه. (۱۳۹۲). آینده پژوهی در پرتو انتظار پویا با تاکید بر کارکرد وحدت امت اسلامی. انتظار موعود. شماره ۴۰. صفحات ۱۴۳-۱۶۴.
علویان، مرتضی و حلیمی جلودار، حبیب الله. (۱۳۹۳). آینده‌پژوهی از منظر آموزه‌های دینی. قرآن و علوم بشری. شماره ۲، سال سوم. صفحات ۱۲۷-۱۴۰.
عیوضی، محمدرحیم و پدرام، عبدالرحیم. (۱۳۹۰). نقش آینده پژوهان در شکل گیری آینده پژوهی اسلامی. انتظار موعود. شماره ۳۶. صفحات ۲۵-۴۲.
عیوضی، محمدرحیم و پدرام، عبدالرحیم. (۱۳۹۱). گزاره هایی در خصوص آینده پژوهی اسلامی. مطالعات آینده پژوهی. شماره ۴، سال اول. صفحات ۱۱-۳۸.
عیوضی، محمدرحیم و پدرام، عبدالرحیم. (۱۳۹۲). راهبردهای تحقق آینده پژوهی اسلامی. مطالعات آینده پژوهی. شماره ۶، سال دوم. صفحات ۱۰۳-۱۲۲.
عیوضی، محمدرحیم و پدرام، عبدالرحیم. (۱۳۹۳الف). اهداف و مفروضات آینده‌پژوهی اسلامی. بهبود مدیریت. شماره ۲۳. صفحات ۲۷-۴۸.
عیوضی، محمدرحیم و پدرام، عبدالرحیم. (۱۳۹۳ب). امکان پذیری و چگونگی تحقق آینده پژوهی اسلامی. مشرق موعود. شماره ۲۹. صفحات ۷۹-۱۱۲.
فاضل قانع، حمید. (۱۳۸۸). آینده پژوهی و جامعه مطلوب اسلامی. معرفت فرهنگی اجتماعی. شماره ۱. صفحات ۴۵-۶۸.
قربانی، سعید، (۱۳۸۵)، آینده اندیشی از منظر اسلام (با بهره گیری از تفاسیر قرآن کریم)، اولین همایش آینده پژوهی.
قربانی، سعید. (۱۳۹۲). تحلیلی کارکرد گرایانه بر آموزه های متعالی مهدویت از نگاه آینده پژوهی. انتظار موعود. شماره ۴۰. صفحات ۱۲۳-۱۴۲.
قربانی، سعید. (۱۳۹۵). تاملات آینده‌پژوهانه در آرمانشهر مهدوی تبیین کارکردهای آینده‌پژوهانه‌ی مهدویت. آینده پژوهی ایران. شماره ۱. صفحات ۶۵-۷۸.
قیومی پور، رضا و غلامی، روح اله. (۱۳۹۹). بررسی آینده‌اندیشی در مکتب لیبرالیسم و تطبیق آن با آینده‌اندیشی اسلامی. آینده پژوهی انقلاب اسلامی. شماره ۳. صفحات ۱۵۵-۱۸۰.
کاشف، حمید رضا و گلناری آذر، بهنام. (۱۳۹۵). بررسی نظام کارکردهای آینده پژوهی در تبیین آموزه های مهدویت. مشرق موعود. شماره ۳۹. صفحات ۱۰۱-۱۱۴.
کارگر، رحیم. (۱۳۸۸). آینده پژوهی مهدوی. انتظار موعود. شماره ۲۸. صفحات ۶۵-۱۰۶.
کارگر، رحیم. (۱۳۸۹). آینده پژوهی قرآنی و جایگاه مهدویت در آن. انتظار موعود. شماره ۳۲. صفحات ۱۲۱-۱۴۸.
کارگر، رحیم. (۱۳۹۲). مهدویت و جایگاه آن در چشم فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (با رویکرد آینده پژوهی). انتظار موعود. شماره ۴۰. صفحات ۹۷-۱۲۲.
کارگر، رحیم و وزیرزاده، محمدهاشم. (۱۳۹۹). تحلیل و بررسی تمایز مبانی انسان‌شناختی آینده‌پژوهی اسلامی و غربی. پژوهشنامه موعود. شماره ۲، سال دوم. صفحات ۹۸-۱۱۷.
کارگر، رحیم و وزیرزاده، محمدهاشم. (۱۴۰۱). تحلیل و تبیین مبانی انسان‌شناختی آینده‌پژوهی اسلامی. معرفت. شماره ۲۹۷. صفحات ۵۷-۶۷.
کشاورز، سوسن. (۱۳۸۶). مفاهیم آینده نگر در اسلام و آثار تربیتی آنها. تربیت اسلامی. شماره ۴. صفحات ۱۳۱-۱۶۲.
کشاورز ترک، عین الله. (۱۳۹۶). جایگاه تصویرپردازی از آینده در چشم‌انداز ملی بر مبنای آموزه‌های اسلام. آینده پژوهی ایران. شماره ۲. صفحات ۵۵-۷۴.
گودرزی، غلامرضا و ذوالفقار زاده، محمد مهدی. (۱۳۸۷). تصویرپردازی از مدیران آینده: به سوی الگوی قرآنی. اندیشه مدیریت راهبردی. شماره ۳. صفحات ۴۱-۷۴.
ملکی فر، عقیل، (۱۳۸۵)، الفبای آینده‌پژوهی. تهران: انتشارات کرانه علم.
محمدشفیعی، مجید؛ مخلص، مهتاب و سلیمیان، سعیده، (سال؟)، نقش و جایگاه آینده پژوهی و مدیریت آینده در تدوین الگوی پایه پیشرفت بر مبنای تحقق جامعه مهدوی با تمرکز بر رویکرد مدیریت اسلامی، مجموعه مقالات پنجمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.
مصطفوی، اسدالله. (۱۳۹۷). بررسی معنی و مبنای آینده‌پژوهی در تمدن غرب و مهدوی. عصر آدینه. شماره ۲۵. صفحات ۲۱-۳۸.
مطهری نژاد، سید مجید؛ همایون، محمد هادی و خزایی، سعید. (۱۳۹۴). درآمدی بر آینده پژوهی فرهنگی - تمدنی انقلاب اسلامی در پرتو اندیشه حق مدار مهدویت. دین و ارتباطات. شماره ۴۸. صفحات ۱۱۷-۱۵۶.
مظاهری مقدم، ابوذر. (۱۳۹۵). « افق مهدوی » و تکوین چشم انداز « تمدن زمینه ساز » در آینده ایران اسلامی. معرفت فرهنگی اجتماعی. شماره ۲۹. صفحات ۱۳۵-۱۵۴.
منطقی، محسن. (۱۳۹۱). درآمدی بر اسلام و آینده پژوهی. اسلام و پژوهش‌های مدیریتی. شماره ۴. صفحات ۱۹-۳۴.
منطقی، محسن؛ الویری، محسن؛ رحمانی، جعفر و ابروش، رضا. (۱۳۹۷). ارائۀ مدل مفهومی روش‌شناسی آینده‌پژوهی اسلامی. مدیریت فرهنگ سازمانی. شماره ۴، دوره شانزدهم. صفحات ۹۵۱-۹۷۲.
مولوی، محمد. (۱۳۹۶). گرایش اجتماعی در تفاسیر قرآن پیشران موثر در شکل‌گیری و شکوفایی تمدن نوین اسلامی. آینده پژوهی ایران. شماره ۳. صفحات ۱۴۱-۱۶۰.
میری، سهیلا. (۱۳۹۴). نگرشی نو بر آینده پژوهی در فرهنگ دینی. مطالعات آینده پژوهی و سیاستگذاری. شماره ۱، دوره اول. صفحات ۴۴-۵۹.
نقی پورفر، ولی الله و افضلی، علی رضا. (۱۳۸۷). تصویرپردازی از ویژگی های آینده موعود: به سوی الگوی قرآنی. اندیشه مدیریت راهبردی. شماره ۳. صفحات ۵-۴۰.
نقش، امیررضا. (۱۴۰۰). آینده اندیشی در جهان بینی اسلامی (رویکردی مبتنی بر مبانی اسلامی و آموزه های قرآن، به آینده پژوهی). حقوق ملل. شماره ۳۴. صفحات ۲۲۹-۲۶۰.
واعظی، محمود و قوام، زینب سادات. (۱۳۹۴). جایگاه آینده پژوهی در آیات و روایات. بصیرت و تربیت اسلامی. شماره ۳۴. صفحات ۷۱-۹۸.
وقوفی، امید. (۱۴۰۰). مقدمه‌ای بر مبانی آینده‌پژوهی اسلامی. آینده پژوهی انقلاب اسلامی. شماره ۵. صفحات ۵۷-۸۹
Bell, Wendell, (2003), Foundations of futures studies. Transaction Publishers.
Elmandjra, Mahdi, (1990, May 4-7), The future of the Islamic world, Symposium on Future of the Islamic World [Paper presentation]. Algiers, Algeria.
Inayatullah, Sohail, (2007), Questioning the future: Methods and tools for organizational and societal transformation (3rd ed.). Tamkang University.
Kuosa, Tuomo, (2011), The evolution of strategic foresight navigation of public policy-Finland.
Liberati, Alessandro؛ Altman, Douglas G.؛ Tetzlaff, Jennifer؛ Mulrow, Cynthia؛ Gøtzsche, Peter C.؛ Ioannidis, John P. A.؛ ... & Moher, David. (2009). The PRISMA statement for reporting systematic reviews and meta-analyses of studies that evaluate healthcare interventions: Explanation and elaboration. PLoS Medicine. 6(7).
Sardar, Ziauddin, (1989), Explorations in Islamic science. Mansell Publishing.
دوره 6، شماره 4
فصلنامه زمستان
دی 1404
صفحه 69-105
  • تاریخ دریافت: 17 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری: 31 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش: 31 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار: 01 دی 1404