تحلیل آینده‌محور ریسک در طرح‌های تحقیقاتی: رویکرد سناریونویسی بر مبنای تحلیل ساختاری عوامل کلیدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری اقتصاد بین الملل، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دکتری اقتصاد مالی و پولی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 کارشناسی ارشد، دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل ساختاری عوامل مؤثر بر ریسک‌های کلیدی در اجرای طرح‌های تحقیقاتی انجام شده است. با بهره‌گیری از رویکرد آینده‌پژوهی و ابزارهای تحلیل سیستمی، ابتدا پنج ریسک اصلی شامل: طولانی شدن فرآیند عقد قرارداد، انتظارات بیش از حد کارفرما، طولانی شدن جمع‌آوری داده‌ها، عدم صحت یا کفایت اطلاعات، و ضعف یا قطع همکاری اعضای کلیدی تیم پژوهشی شناسایی گردید. سپس با استخراج ۵۰ عامل اثرگذار از منابع معتبر و گزارش‌های نهادی، ۲۰ عامل کلیدی با بیشترین تأثیر ساختاری بر این ریسک‌ها با استفاده از روش میک مک تحلیل شدند. بر اساس نقشه اثرگذاری–اثرپذیری، سه پیشران اصلی شامل: کیفیت اولیه داده‌ها، زیرساخت ابری داده‌ای، و ثبات نیروی انسانی پژوهشی به‌عنوان عوامل راهبردی شناسایی شدند. سناریونویسی چهارگانه بر اساس این پیشران‌ها، نشان داد که تحقق آینده مطلوب (سناریوی امیدبخش) تنها در صورت ارتقاء هم‌زمان فناوری، داده و منابع انسانی ممکن است. همچنین، خلأهای سیاستی موجود از منظر زیرساختی، نهادی و انسانی بررسی و بسته سیاستی پیشنهادی متشکل از اقدامات فناورانه، انگیزشی و مقررات‌گذاری برای جلوگیری از سناریوهای بحرانی طراحی گردید. یافته‌های این مطالعه می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری پژوهش‌محور و ارتقاء تاب‌آوری نهادی در مدیریت ریسک‌های دانش‌بنیان باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Futures-Oriented Risk Analysis in Research Projects: A Scenario-Based Approach Using Structural Analysis of Key Drivers

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Teimoora 1
  • Mahdieh Akbari Roshan 2
  • mohamad mokhtari 3
1 PhD in Economics, Tarbiat Modares University
2 Ph.D. in Monetary and Financial Economics, Faculty of Economics, University of Tehran, Tehran, Iran.
3 M.A. in Economics, Faculty of Economics, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

This study aims to identify and structurally analyze the key factors influencing risks in research project implementation. Using a futures studies perspective and system analysis tools, five major risk areas were identified: prolonged contract procedures, excessive client expectations, delays in data collection, insufficient or inaccurate information, and the loss of key research personnel. A total of 50 influencing variables were extracted from reliable sources and institutional reports, of which 20 were selected for structural analysis through the MICMAC method. The influence–dependence map revealed three strategic drivers: quality of initial data, cloud-based data infrastructure, and team stability. Based on these, four future scenarios were developed, highlighting that achieving an optimal state (the optimistic scenario) depends on the simultaneous strengthening of technological, informational, and human resource dimensions. The study also identified major policy gaps and proposed a policy package encompassing technological, motivational, and regulatory interventions to prevent critical future states. These findings offer practical insights for evidence-based policymaking and enhancing institutional resilience in managing research-related risks.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Research projects
  • Risk management
  • Foresight
  • Scenario planning
  • Structural analysis
  • MICMAC
دوره 1405، شماره 1
فصلنامه بهار
فروردین 1405
صفحه 189-220
  • تاریخ دریافت: 20 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری: 08 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش: 08 اردیبهشت 1405
  • تاریخ انتشار: 01 فروردین 1405