ارائه مدل آینده‌نگر سیاست‌گذاری تعلیم و تربیت در ایران با رویکرد ققنوسی (بازآفرینی تمدنی)

میرزائی فتح آباد, سعیده; زمانی مقدم, افسانه; قورچیان, نادرقلی

ارائه مدل آینده‌نگر سیاست‌گذاری تعلیم و تربیت در ایران با رویکرد ققنوسی (بازآفرینی تمدنی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سعیده میرزائی فتح آباد ¹

افسانه زمانی مقدم ²

نادرقلی قورچیان ²

¹ گروه مدیریت آموزشی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

² گروه علمی مدیریت آموزشی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

این پژوهش با هدف طراحی ارائه مدل آینده‌نگر سیاست‌گذاری تعلیم و تربیت در ایران با رویکرد ققنوسی (بازآفرینی تمدنی) در افق 1414 انجام شد. رویکرد تحقیق، آینده‌پژوهی کیفی-ترکیبی بوده و در ابتدا از روش مثلث آینده‌ها برای شناسایی گذشته‌های مقاوم، نشانه‌های حال و آینده‌های ممکن استفاده شد. سپس با بهره‌گیری از تحلیل لایه‌های علّی، ابعاد گفتمانی، ساختاری، علّی و اسطوره‌ای نظام تعلیم و تربیت واکاوی شد. جهت شناسایی پیشران‌های کلیدی از تحلیل ساختاری به کمک نرم‌افزار میک مک و برای تحلیل بازیگران مؤثر و تأثیرگذار از روش مکتور استفاده شد. جامعه آماری، خبرگان تعلیم و تربیت، آینده‌پژوهی و سیاست‌گذاری آموزشی به تعداد15 نفر با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. یافته‌ها نشان دادند که مهم‌ترین پیشران‌ها شامل شکاف‌های عدالت آموزشی، تحولات فرهنگی نسلی، کنکورمحوری و تغییرات فناورانه‌اند. همچنین بازیگرانی چون وزارت آموزش‌وپرورش، شورای عالی انقلاب فرهنگی و رسانه‌ها بیشترین قدرت تأثیر و تأثر را دارند. مدل نهایی، بر مبنای استعاره ققنوس، ساختاری بازآفرینانه برای تحول هویتی، نهادی و تمدنی در سیاست‌گذاری آموزشی کشور را ترسیم می کند.

کلیدواژه‌ها

سیاست گذاری تربیتی

آینده پژوهی

مدل ققنوس

نسل الفا

سناریو آینده آموزش

عنوان مقاله English

Developing a Futures-Oriented Policy-Making Model for Education in Iran Based on the Phoenix Approach (Civilizational Regeneration)

نویسندگان English

Seedeh Mirzaeifathabad ¹

afsane zamanimohgadam ²

Nadergholi Ghourchian ²

¹ Department of Educational Management, SR.C, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

² Department of Educational Management, SR.C, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

چکیده English

This study aimed to design a futures-oriented policy-making model for education in Iran, based on the Phoenix approach (civilizational regeneration). The research employed a qualitative-integrative foresight methodology. Initially, the Futures Triangle method was applied to identify resistant pasts, emerging present trends, and possible futures. Subsequently, Causal Layered Analysis (CLA) was used to explore the educational system through discursive, structural, worldview, and myth/metaphor layers. Structural analysis using MICMAC software was conducted to identify key driving forces, and actor analysis was performed using the MACTOR method. The statistical population consisted of 15 purposively selected experts in education, futures studies, and educational policy-making. Findings revealed that the most influential drivers include educational equity gaps, generational-cultural shifts, exam-centrism, and technological transformations. Moreover, actors such as the Ministry of Education, the Supreme Council of the Cultural Revolution, and media organizations possess the highest degrees of influence and interdependence. The proposed model, inspired by the metaphor of the Phoenix, presents a regenerative framework for identity-based, institutional, and civilizational transformation in Iran’s educational policy-making system

کلیدواژه‌ها English

Educational Policy-making

Foresight Studies

Phoenix Model

Generation Alpha

Future Scenarios of Education

امام خامنه ای، سیدعلی.(1399). مجموعه بیانات، برگرفته از سایت،www.khamenei.ir

ثمری، عیسی . ( 1394).مبانی نظری توسعه آموزش عالی و سیستم دانشگاه، تهران: انتشارات آفاقکﻼم

خلیلی، علی .(۱۴۰۱). نقش آموزش و پرورش در تمدن نوین اسلامی؛ از منظر نظام تأمین نیاز، مطالعات میان‌رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی، ۱(۲)، ۱۴۱–۱۵۹. https://doi.org/10.28211685/CIR.2202.1007.1.2.

رضوی،سید عباس،ملکی،حسن،عباسپور،عباس،ابراهیمی قوام،صغری. (١٣٩٩). بررسی تربیت سیاسی در برنامه درسی رسمی دوره ابتدایی. فصلنامه روانشناسیتربیتی،٦(١٦)،٢٠-٦٦

عاشوری دوجی, ماهم , فقیهی, علیرضا , ناطقی, فائزه و سیفی, محمد ).1403). دلالت های نظریه پیچیدگی برای برنامه ریزی و سیاستگذاری در مدیریت سازمان های آموزشی ایران. فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران, 3(3), 236-256. doi: 10.30510/pscci.2025.472240.1049

محبان محمدجواد، قائدی محمدرضا، دهشیری محمدرضا،کاوه پیشقدم محمدکاظم. ( 1403 ). ارزیابی چالش‌های نظام آموزش عالی ایران بعد از انقلاب در فرآیند سیاستگذاری و تصمیمسازی علمی و اجرایی. جامعه شناسی آموزش وپرورش، 10 ( 2 :) 284 - 294 . https://doi.org/10.22034/ijes.2024.2021986.1534

محمدوند یاریجان علیا، زهرا .(1403). سیاست گذاری و برنامه ریزی آموزشی در نظام آموزشی ایران. فصلنامه تحقیقات راهبردی در آموزش و پرورش، سال اول، شماره 15 ص1-10،https://civilica.com/doc/1971141

محمدی پویا, فرامرز و ترکاشوند, سینا . (1399). تربیت زمینه‌ساز تمدن نوین اسلامی با‌ تأکید ‌بر اندیشه مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی , 28(46), 103-124. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22516972.1399.28.46.5.0

میرزائی فتح آباد, سعیده, زمانی مقدم, افسانه, و قورچیان, نادقلی. (1404). ارائه مدل تکمیلی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش بر اساس نیاز نسل آلفا تا سال 1418. آینده پژوهی انقلاب اسلامی 6(2), -. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.27173674.1404.6.2.5.6

Ghorbani, Ali M., Zolfaghari, R., & Imani, M. N. (2024). Identifying Dimensions and Components of Innovative Teaching Methods in Higher Education. Sociology of Education, 10(1), 355-365. https://doi.org/10.22034/ijes.2024.559157.1340

Huang, F. (2018). University governance in China and Japan: Major findings from national surveys. International Journal of Educational Development, 63(6), 12-19. https://doi.org/10.1016/j.ijedudev.2017.05.006

Jafari, E. (2023). The Strategies of Post‑COVID Age in Iranian Higher Education: A Qualitative Approach. *The Qualitative Report*, 28(7), 1927–1949 Perspectives: Policy and Practice in Higher Education DOI: 10.1080/13603108.2023.2222708

Linderoth, C., Hultén, M., & Stenliden, L. (2024). Competing visions of artificial intelligence in education: A heuristic analysis on sociotechnical imaginaries and problematizations in policy guidelines. Policy Futures in Education. https://doi.org/10.1080/00131911.2024.2362176

Organisation for Economic Co operation and Development. (2022). Education Policy Outlook 2022: Transforming Pathways for Lifelong Learners. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/c77c7a97-en